Podpisując umowę z ceną stałą, firma zwykle podaje, ile energii zamierza zużyć w ciągu roku. Ta liczba nie jest formalnością. Sprzedawca kupuje energię z wyprzedzeniem właśnie pod zadeklarowaną ilość, a w umowie zapisuje, jak duże odchylenie zaakceptuje bez dodatkowych opłat. To pasmo tolerancji. Jeżeli firma z niego wypadnie, rozliczenie może wyglądać zupełnie inaczej niż cena z pierwszej strony kontraktu.
Skąd się bierze deklaracja zużycia
Przy cenie stałej (FIX) sprzedawca bierze na siebie ryzyko zmian cen na rynku. Żeby je ograniczyć, kupuje energię na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) albo w kontraktach z wytwórcami w ilości odpowiadającej deklaracjom klientów. Gdy firma zużywa tyle, ile zapowiedziała, wszystko się zgadza. Gdy zużyje znacznie mniej, sprzedawca zostaje z nadwyżką, którą musi odsprzedać, często po niższej cenie. Gdy zużyje znacznie więcej, brakującą energię trzeba dokupić po cenie bieżącej, która może być wyższa niż ta z umowy.
Dlatego umowy z ceną stałą zawierają zapisy, które przenoszą część tego ryzyka na odbiorcę. Ich nazwy bywają różne: tolerancja zużycia, pasmo wolumenu, zużycie deklarowane. W umowach na gaz ziemny spotyka się dodatkowo klauzulę take or pay, czyli obowiązek zapłaty za ustaloną minimalną ilość paliwa, niezależnie od tego, czy została odebrana.
Jak może wyglądać rozliczenie odchylenia
Każdy sprzedawca formułuje te zapisy po swojemu, więc zawsze trzeba czytać konkretną umowę. Najczęściej spotyka się kilka rozwiązań:
- Opłata za niewykorzystaną ilość, naliczana od różnicy między dolną granicą pasma a rzeczywistym zużyciem.
- Rozliczenie nadwyżki po cenie rynkowej, czyli energia zużyta ponad górną granicę kosztuje tyle, ile w danym okresie na rynku, a nie tyle, ile w kontrakcie.
- Korekta ceny całej dostawy, gdy odchylenie przekroczy próg zapisany w umowie.
- Brak rozliczeń odchyleń, spotykany głównie w ofertach dla mniejszych firm, w których ryzyko wliczono już w cenę energii.
Szerokość pasma i sposób liczenia odchylenia też bywają różne. Rozliczenie roczne daje firmie więcej swobody. Rozliczenie miesięczne jest bardziej wymagające, bo jeden nietypowy miesiąc może uruchomić opłatę, nawet gdy cały rok zamknie się w deklaracji. Przy kilku punktach poboru energii (PPE) ważne jest też, czy odchylenie liczy się dla każdego punktu osobno, czy dla wszystkich łącznie.
Kiedy to dotyczy Państwa firmy
Odchylenie od deklaracji rzadko wynika z rozrzutności. Najczęściej stoi za nim zmiana w samej firmie: nowa linia produkcyjna, przejęcie kolejnego zakładu, utrata dużego kontraktu, przeniesienie części produkcji na inną zmianę albo ograniczenie działalności. Każda z tych decyzji może wpłynąć na zużycie energii, którego nie uwzględniono w pierwotnej deklaracji.
Szczególnym przypadkiem jest fotowoltaika. Firma, która podpisała umowę na trzy lata, a w drugim roku uruchomiła własną instalację, może pobierać z sieci wyraźnie mniej energii, niż zadeklarowała. Jeżeli umowa przewiduje opłatę za niewykorzystaną ilość, część oszczędności z instalacji pochłoną rozliczenia ze sprzedawcą. Dlatego decyzję o fotowoltaice warto zestawić z umową na energię jeszcze przed montażem.
Warto pamiętać, że zapisy o tolerancji dotyczą umowy sprzedaży. Opłaty dystrybucyjne, moc umowna i grupa taryfowa wynikają z umowy z operatorem systemu dystrybucyjnego (OSD) i rządzą się własnymi zasadami.
Jak przygotować się do podpisania umowy
Deklaracji nie warto wpisywać z pamięci ani przepisywać z poprzedniej umowy. Najlepszą podstawą są faktury z ostatnich dwunastu miesięcy oraz plany firmy na cały okres, na który zawierana jest umowa.
- Policzyć rzeczywiste zużycie z faktur, osobno dla każdego punktu poboru.
- Uwzględnić plany: inwestycje, nowe urządzenia, zmiany w liczbie zmian i zatrudnieniu.
- Zapytać sprzedawcę, jak liczy odchylenie: rocznie czy miesięcznie, dla każdego punktu czy łącznie.
- Wynegocjować szersze pasmo, jeżeli firma spodziewa się zmian, nawet kosztem nieco wyższej ceny.
- Sprawdzić możliwość aktualizacji deklaracji w trakcie trwania umowy.
Zapisy o ilości energii sprawdzamy w każdej umowie, którą analizujemy dla klientów, obok ceny i opłat stałych. To stały element naszej analizy kosztów energii, bo różnica między dwiema ofertami często kryje się właśnie w tych zapisach, a nie w cenie za megawatogodzinę. Dotyczy to zarówno umów na energię elektryczną, jak i na gaz ziemny. Doradcy Logic Solutions pomagają też ustalić deklarację, z którą firma będzie mogła spokojnie przepracować cały okres umowy.
Najczęstsze pytania
Czy tolerancja zużycia występuje w każdej umowie na energię?
Nie w każdej. Zapisy o deklarowanym zużyciu spotyka się przede wszystkim w umowach z ceną stałą, zawieranych z firmami o większym zużyciu. W ofertach dla małych firm sprzedawcy często nie rozliczają odchyleń, bo ryzyko wliczają w cenę energii. W umowach z ceną giełdową ten problem ma zwykle mniejsze znaczenie, bo firma płaci według bieżących notowań. Dlatego przed porównaniem ofert trzeba sprawdzić, czy i jak każda z nich rozlicza odchylenia.
Co się stanie, jeśli firma zużyje mniej energii, niż zadeklarowała?
Zależy to od umowy. Jeżeli zużycie mieści się w paśmie tolerancji, firma płaci po cenie z kontraktu za energię, którą faktycznie pobrała, i nic więcej się nie dzieje. Jeżeli spadnie poniżej dolnej granicy, sprzedawca może naliczyć opłatę od niewykorzystanej ilości albo skorygować cenę. Wysokość tej opłaty i sposób jej liczenia określa umowa, dlatego warto znać te zapisy, zanim firma zdecyduje o ograniczeniu produkcji albo o montażu fotowoltaiki.
Czy deklarację zużycia można zmienić w trakcie umowy?
Czasem tak, ale nie wynika to z przepisów, tylko z zapisów konkretnej umowy. Niektórzy sprzedawcy pozwalają raz w roku zaktualizować prognozę, inni dopuszczają zmianę tylko po uzasadnionym wniosku, na przykład po sprzedaży części zakładu. Zdarzają się też umowy, które w ogóle nie przewidują takiej możliwości. Jeżeli firma planuje zmiany, warto wynegocjować odpowiedni zapis przed podpisaniem umowy, bo później pozycja negocjacyjna jest znacznie słabsza.
Jak wybrać ofertę, gdy firma nie wie, ile energii będzie zużywać?
W takiej sytuacji ważniejsza od samej ceny jest elastyczność umowy. Szersze pasmo tolerancji, rozliczanie odchylenia raz w roku zamiast co miesiąc albo rozwiązanie mieszane, w którym część energii kupowana jest po cenie stałej, a część po giełdowej, zmniejszają ryzyko dodatkowych opłat. Pomaga też krótszy okres umowy. Porównując oferty, warto liczyć koszt w kilku scenariuszach zużycia, a nie tylko w jednym, najbardziej optymistycznym.
Podsumowanie
Deklarowane zużycie to jedna z najmniej widocznych, a jednocześnie najbardziej kosztownych pozycji w umowie z ceną stałą. Dobrze policzona deklaracja i pasmo tolerancji dopasowane do planów firmy chronią przed opłatami, które potrafią zniwelować korzyść z dobrej ceny. Warto sprawdzić te zapisy, zanim firma podpisze kolejną umowę.
Szukają Państwo sposobu na optymalizację kosztów energii w firmie? Nasi doradcy bezpłatnie przeanalizują Państwa faktury i przedstawią korzystniejsze oferty dostępne na rynku. Zapraszamy do kontaktu: formularz na stronie logicsolutions.pl/kontakt lub telefon: 883 005 653 lub 500 085 389.