Zakupy transzowe energii dla firm – na czym polegają i kiedy się opłacają?
Większość przedsiębiorstw wybiera przy podpisywaniu umowy jedną z dwóch dróg: cenę stałą na cały okres albo cenę zmienną powiązaną z rynkiem. Istnieje jednak trzecia możliwość, po którą sięgają odbiorcy o większym wolumenie. To zakup transzowy, w którym firma nie kupuje całego zapotrzebowania w jednym momencie, tylko dzieli je na części i kontraktuje je stopniowo w wybranych terminach.
Mechanizm bywa mylony z ceną zmienną, a to zupełnie co innego. Warto rozumieć różnicę, zanim padnie decyzja na kilka lat.
Jak działa zakup transzowy
Firma podpisuje umowę na określony wolumen i okres, ale cena nie jest ustalana od razu dla całości. Zamiast tego odbiorca dzieli wolumen na transze, na przykład na cztery części po dwadzieścia pięć procent, i zamyka cenę każdej z nich w innym momencie. Każda transza jest wyceniana według notowań z dnia jej zakupu na Towarowej Giełdzie Energii, w skrócie TGE.
- Umowa ramowa określa okres dostaw, wolumen i zasady zamykania transz.
- Harmonogram transz może być z góry ustalony datami albo elastyczny, z decyzją odbiorcy.
- Cena końcowa jest średnią ważoną cen wszystkich zamkniętych transz.
- Transze niezamknięte do końca okna zakupowego są zwykle domykane automatycznie po cenie rynkowej.
- Opłaty dystrybucyjne pozostają poza tym mechanizmem, bo ustala je Operator Systemu Dystrybucyjnego, w skrócie OSD.
W praktyce jest to sposób na uśrednienie ceny w czasie zamiast stawiania wszystkiego na jeden dzień. Szerzej o modelach zakupu piszemy przy okazji analizy kosztów energii.
Kiedy zakup transzowy ma sens
- Przy większym wolumenie rocznym. Przy niewielkim zużyciu koszt obsługi mechanizmu przewyższa możliwą korzyść, a sprzedawcy rzadko go proponują.
- Gdy firma potrafi znieść niepewność. Do ostatniej transzy koszt roku nie jest jeszcze przesądzony, co utrudnia domykanie budżetu.
- Przy umowach wieloletnich. Im dłuższy okres, tym większa szansa, że rozłożenie zakupu w czasie wypadnie lepiej niż jeden strzał.
- Gdy ktoś w firmie albo po stronie doradcy pilnuje rynku. Transze trzeba świadomie zamykać, a nie przypominać sobie o nich po fakcie.
- Gdy zarząd akceptuje logikę uśredniania. Celem nie jest trafienie w dołek, tylko uniknięcie zakupu całości w najgorszym możliwym dniu.
Czym zakup transzowy różni się od ceny stałej i zmiennej
Cena stała, oznaczana jako FIX, ustala jedną stawkę na cały okres umowy. Daje pełną przewidywalność, ale zamyka firmę na poziomie z dnia podpisania, także wtedy, gdy rynek później spada.
Cena zmienna, określana jako SPOT, podąża za notowaniami przez cały czas trwania umowy. Bywa tańsza, lecz koszt zmienia się z miesiąca na miesiąc i budżetowanie staje się trudne.
Zakup transzowy leży pomiędzy nimi. Firma sama decyduje, jaką część wolumenu i kiedy zamyka, więc rozkłada ryzyko na kilka momentów. Możliwość swobodnego wyboru sprzedawcy w każdym z tych modeli daje zasada TPA, czyli Third Party Access, a nad zasadami rynku czuwa Urząd Regulacji Energetyki, w skrócie URE. Więcej o samych umowach piszemy przy okazji energii dla firm, a analogiczne mechanizmy występują też przy zakupie paliwa gazowego.
Na co uważać przy ofercie transzowej
Diabeł tkwi w zapisach umowy ramowej. Trzeba sprawdzić, jak liczony jest kurs zamknięcia transzy, czy sprzedawca dolicza do niego marżę, jaki jest ostateczny termin domknięcia i co się stanie, gdy odbiorca go przekroczy. Istotne jest też, czy wolumen można korygować, gdy produkcja okaże się mniejsza niż zakładano.
Doradcy Logic Solutions porównują takie oferty na jednym profilu zużycia i tłumaczą, co poszczególne zapisy oznaczają w praktyce dla konkretnego przedsiębiorstwa.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zakup transzowy zawsze wychodzi taniej niż cena stała?
Nie ma takiej gwarancji i żaden uczciwy doradca jej nie da. Zakup transzowy nie jest metodą na trafienie w najniższą cenę, tylko sposobem na rozłożenie ryzyka w czasie. Jeżeli rynek przez cały okres zakupowy rośnie, cena stała zamknięta na początku może okazać się korzystniejsza. Mechanizm chroni natomiast przed sytuacją, w której cała roczna umowa zostaje zawarta w najgorszym możliwym dniu.
Od jakiego zużycia sprzedawcy proponują transze?
Nie ma jednego progu obowiązującego na rynku, bo każdy sprzedawca ustala własną politykę. W praktyce mechanizm pojawia się w ofertach dla odbiorców o wyraźnie większym wolumenie rocznym, gdzie obsługa kontraktu ma ekonomiczne uzasadnienie. Mniejsze firmy częściej korzystają z zakupu grupowego, który daje podobny efekt skali. Ustalenie, który wariant jest dostępny dla konkretnego przedsiębiorstwa, wymaga zapytania do sprzedawców.
Kto decyduje o momencie zamknięcia transzy?
Zależy to od zapisów umowy ramowej. W wariancie z harmonogramem terminy są ustalone z góry i transze zamykają się automatycznie. W wariancie elastycznym decyzję podejmuje odbiorca albo działający w jego imieniu doradca, w oknie czasowym określonym w kontrakcie. Ten drugi model daje większą swobodę, lecz wymaga bieżącego śledzenia rynku i konsekwencji w podejmowaniu decyzji.
Czy da się połączyć transze z ceną stałą na część wolumenu?
Tak, i bywa to rozsądne rozwiązanie. Część zapotrzebowania, na przykład tę odpowiadającą minimalnej produkcji, można zabezpieczyć ceną stałą, a resztę kupować transzami. Firma zyskuje wtedy przewidywalną podstawę budżetu i jednocześnie zachowuje możliwość skorzystania ze spadków rynkowych. Konstrukcja takiej umowy wymaga jednak precyzyjnych zapisów, więc warto przejrzeć je przed podpisaniem. Proporcje obu części dobiera się do tego, jak stabilna jest produkcja w danym roku.
Podsumowanie
Zakup transzowy to nie sposób na przechytrzenie rynku, tylko na rozłożenie decyzji zakupowej na kilka momentów zamiast jednego. Sprawdza się przy większych wolumenach, umowach wieloletnich i tam, gdzie ktoś faktycznie pilnuje terminów zamykania transz. Przy mniejszym zużyciu podobny efekt skali daje zakup grupowy.
Szukają Państwo sposobu na optymalizację kosztów energii w firmie? Nasi doradcy bezpłatnie przeanalizują Państwa faktury i przedstawią korzystniejsze oferty dostępne na rynku. Zapraszamy do kontaktu: formularz na stronie logicsolutions.pl/kontakt lub telefon: 883 005 653 lub 500 085 389.